Hi La Đa Đức Lịch Sử Đệ Nhất Quyển

Hy La Đa Đức (khoảng 484–425 TCN) là nhà sử học kiêm nhà văn vĩ đại nhất của Hy Lạp cổ đại. Độc giả Trung Quốc thường ví ông với Tư Mã Thiên (145–90 TCN) – tác giả của bộ sử thi đồ sộ "Sử Ký". Nếu Tư Mã Thiên nối nghiệp cha giữ chức Thái sử lệnh, đi chu du khắp nơi để tìm hiểu phong tục và thu thập những chuyện truyền tụng trong dân gian; thì Hy La Đa Đức cũng dùng ngòi bút sinh động của mình để ghi lại những điều tai nghe mắt thấy trong suốt hành trình vạn dặm của đời mình, cùng lịch sử các nước như Ba Tư. Những ghi chép ấy đã kết tinh thành cuốn "Lịch sử của Hy La Đa Đức" – tác phẩm có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến hậu thế suốt hơn hai nghìn năm qua.

Tây Tắc La – nhà diễn thuyết chính trị lỗi lạc của La Mã cổ đại – đã tôn vinh Hy La Đa Đức là "Cha đẻ của lịch sử" (pater historiae). Có thể nói, danh hiệu này hoàn toàn xứng đáng, cũng giống như vị thế "Cha đẻ của sử học Trung Quốc" dành cho Tư Mã Thiên vậy.

Trong cuốn "Lịch sử", Hy La Đa Đức chủ yếu ghi lại những câu chuyện lịch sử mà ông nghe kể lại. Điểm này quả thực rất giống với Tư Mã Thiên. Trên thực tế, nhiều nội dung trong "Sử Ký" cũng là những chuyện mà Tư Mã Thiên nghe được từ người khác. Tuy nhiên, điều đó không hề làm giảm đi tầm vóc của Tư Mã Thiên với tư cách là một người chép sử vĩ đại. Chính nhờ sự ghi chép của ông mà những câu chuyện ấy, dù chỉ là lời truyền miệng, vẫn được lưu giữ vẹn nguyên qua các trang sách cho đến tận hơn hai nghìn năm sau. Chẳng phải bản thân điều đó đã là một kỳ tích hay sao! Thử tưởng tượng, nếu không có ngòi bút của Tư Mã Thiên, biết bao câu chuyện đặc sắc trong lịch sử Trung Quốc có lẽ đã chìm vào bóng tối và mãi mãi bị lãng quên.

Hy La Đa Đức đã ghi chép, hay đúng hơn là thuật lại rất nhiều trận đánh, các sự kiện lịch sử cùng những giai thoại thú vị. Chính nhờ những ghi chép này mà hậu thế mới có nền tảng để nghiên cứu về cuộc chiến tranh Bách La Bôn Ni Táp, cũng như có được nguồn tư liệu tham chiếu quý giá. Hy La Đa Đức từng chia sẻ rằng, mục đích ông ghi lại và truyền lại những điều này cho đời sau là để "lưu giữ công trạng của nhân loại, không để chúng bị phai mờ theo năm tháng, đồng thời khiến cho những chiến tích huy hoàng của người Hy Lạp và những dân tộc khác không bị mất đi ánh hào quang, và đặc biệt là để ghi lại nguyên nhân dẫn đến những cuộc phân tranh giữa họ."

Tất nhiên, không thể phủ nhận rằng trong cuốn sách có tầm ảnh hưởng thế giới này, có không ít câu chuyện là do ông tưởng tượng ra hoặc bị sai lệch nghiêm trọng. Thế nhưng, suy cho cùng, đây vẫn là một trong những cuốn sách ghi chép về lịch sử nhân loại sớm nhất được để lại cho đời. Nếu không đọc nó, chúng ta còn có thể đọc gì khác đây? Tương tự như vậy, nếu không đọc "Sử Ký" của Tư Mã Thiên để hiểu về lịch sử mà ông đã tìm hiểu – dù là qua lời truyền miệng – thì chúng ta còn có thể tìm đọc ai khác? Chúng ta gần như không có sự lựa chọn nào khác ngoài việc nhìn nhận con người và sự việc thời bấy giờ qua lăng kính lịch sử của Hy La Đa Đức, cũng như quan sát những sử liệu sơ cấp mà Tư Mã Thiên cung cấp cho chúng ta qua góc nhìn của chính ông.